Parite Nedir? Çeşitleri Nelerdir? Parite Hesaplama Nasıl Yapılır?

Parite nedir, yatırımcılar tarafından merak edilmektedir. Sitemdeki yazılarımda da sık sık pariteden bahsediyorum. Bu terimle karşılaştığınızda ne olduğunu anlamanız için yazımı sonuna kadar okumanızı tavsiye ediyorum.

Parite ne demek anlattıktan sonra parite hesaplama nasıl yapılır ve önemli pariteler neler onları da sizlere anlatacağım. Öyleyse gelin ne olduğuna bakalım.

Parite Nedir?

parite nedirHer ülkenin farklı para birimi bulunur. 2 farklı para biriminin birbirine karşı değerini ölçen döviz çiftlerine parite adı verilir. Genelde döviz çiftlerine parite denir. Ancak emtiaların da para birimleriyle ifade edilmesine parite adı verilebilmektedir. Kelime anlamı olarak ‘’döviz çiftleri ve nominal değer’’ anlamlarındadır. Par Value teriminden türemiştir.

Basit bir örnekle göstermek istiyorum. Euro’nun kısaltması EUR’dur ve Türk Lirası’nın kısaltması TRY’dir. Euro’nun TL karşısındaki değeri ise EURTRY paritesiyle ölçülür. Bu pariteye Euro TL paritesi denir.

İki ülke para biriminin bir araya gelmesiyle birbirlerine karşı değerlerinin ölçülmesi, parite ile mümkün olur.

Ülkeler resmi para birimi olarak genelde kendi para birimlerini kullanır. Tabi ki her ülkenin kendi para birimi yoktur. Örneğin Avrupa Birliği’ne üye olan devletlerin çoğu, Euro’yu kullanır. AB’ye üye olmayan bazı ülkelerin de Euro’yu kullandığını görebildiğimiz gibi üye olanların içerisinde Euro’yu kullanmayanların olduğunu da görebiliyoruz.

Para birimlerine baktığımızda, yatırımcıların en çok yatırım yaptığı bazı para birimlerinin olduğunu görebiliriz. Ülkemizde sorulduğunda da dolar ve Euro gibi majör para birimlerine daha çok yatırım yapıldığını görebiliriz. Majör para birimleri demişken sizlere bunların hepsini vermek istiyorum.

  • EUR (Euro)
  • USD (Amerikan Doları)
  • GBP (İngiliz Sterlini, Pound)
  • JPY (Japon Yeni)
  • CHF (İsviçre Frangı)
  • AUD (Avustralya Doları)
  • CAD (Kanada Doları)
  • NZD (Yeni Zelanda Doları)

Yukarıda vermiş olduğum para birimleri, majör para birimleri arasında yer alır. Majör olmalarının nedeni, işlem hacmi en yüksek olan ve en çok kullanılan para birimleri olmalarıdır. Bu para birimlerinin en değerli para birimleri arasında da yer aldığını söyleyebilirim. Ayrıca bu para birimlerinin bazıları dolar endeksi hesaplamasında da kullanılmaktadır.

Parite nasıl okunur? Paritede 2 adet para birimi bulunmaktadır. Bu para birimlerini okurken soldan başlayarak isimlerini söyleyip sonuna paritesi kelimesi eklenir. Mesela EURUSD paritesinin okunuşu, ‘’Euro Dolar Paritesi’’ şeklindedir.

Yatırımcıların baz döviz ve karşıt döviz nedir bilmelerini de isterim. Pariteler soldan sağa doğru yazıldığı ve okunduğu için ilk yazılan döviz, ‘’baz döviz’’ olarak isimlendirilirken, ikinci yazılan döviz ‘’karşıt döviz’’ olarak isimlendirilir. Burada ilk yazılan dövizin ikinci dövize karşı değeri belirlenir. Yine EURUSD paritesine bakarsak, Euro baz dövizdir ve dolar karşıt dövizdir.

Bir parite düşündüğümüzde, yatırımcılar o paritede alış işlemi yaptığında karşıt dövizi verip baz dövizi alırlar. Satış işlemi yaptığında baz dövize karşı karşıt dövizi alırlar. Ürünlerin alış ile satış fiyatı arasında da fark bulunur. Bu fark, forexte spread olarak ifade edilir. Spread nedir yazımdan detayları öğrenebilirsiniz.

Parite Çeşitleri Nelerdir?

Paritelerin kategorilere ayrıldığını söyleyebilirim. Major parite, minör parite ve egzotik parite olmak üzere 3 kategoride pariteler incelenmektedir.

Şimdi bu paritelere bakarak detaylara girelim.

Majör Parite Nedir?

Majör paritelerde, majör para birimleri yer almaktadır. Bu pariteler işlem hacminin en yüksek olduğu paritelerdir. Genelde hem baz dövizde hem de karşıt dövizde majör para birimleri yer alır. Dolar (USD), Euro (EUR), İngiliz Sterlini (GBP), Japon Yeni (JPY), Avustralya Doları (AUD), İsviçre Frangı (CHF) ve Kanada Doları (CAD) para birimlerinin yer aldığı paritelere major pariteler denir. Örnek vermek gerekirse;

GBPUSD (İngiliz Sterlini Dolar paritesi), EURUSD (Euro Dolar paritesi), USDJPY (Dolar Japon Yeni paritesi), USDCHF (Dolar İsviçre Frangı paritesi) gibi pariteler majör para birimleri arasında yer almaktadır.

Major paritelerin işlem hacmi çok yüksek olduğu için spread oranları da oldukça düşüktür.

Minör Parite Nedir?

Minör pariteler, az kullanılan para birimlerinin olduğu paritelerdir. Az bilinen ve az yatırım yapılan para birimleri bir paritede yer alıyorsa, o parite minör paritedir. Genellikle yerel para birimleri, bu paritelerin içerisinde yer alır.

Pariteleri incelediğinizde, bazı minör paritelerde majör para birimlerinin de olduğunu görebilirsiniz. Ancak bu paritelerin içerisinde 1 majör para biriminin yer alması, o paritelerin minör parite olmasını değiştirmez.

Egzotik Parite Nedir?

Gelişmekte olan ülkelerin kullandığı para birimlerinin yer aldığı paritelere egzotik parite adı verilir. Türkiye’nin resmi para birimi olan TL’nin bulunduğu pariteler de egzotik pariteler arasında yer almaktadır.

Majör ve minör paritelere göre egzotik paritelerin daha düşük işlem hacmine sahip olduğunu söyleyebiliriz. Bu hacim düşüklüğü nedeniyle genellikle majör ve minör paritelere göre spreadlerin daha yüksek olduğunu da görebiliyoruz.

Egzotik paritelere örnek olarak TL’nin içerisinde bulunduğu, EURTRY (Euro Türk Lirası) ve USDTRY (ABD doları Türk Lirası) paritelerini verebiliriz. Bu paritelerinde major ve minör paritelere göre işlem hacminin düşük olduğunu da eklemek isterim.

Parite Hesaplama Nasıl Yapılır?

Parite hesaplama yapmak için bilmeniz gerekenler çok kolay. Hesaplama yaparken baz dövizde yer alan para biriminin karşıt dövizdeki para birimine karşı değeri ifade edildiği için hesaplamayı kolaylıkla yapabileceksiniz.

Baz dövizde yer alan para birimizi 1 birim olarak kabul ediyoruz. Paritenin değeri ise 1 birim baz dövizi ne kadarlık karşıt dövizle alabileceğimizi gösterir.

Mesela USDTRY paritesinin 7,50 olduğunu düşünelim. Bu durumda 1 dolar alabilmek için 7,50 TL vermemiz gerekir.

Yatırım yaparken hangi paritede yatırım yaparsak, baz dövizde yer alan para birimine yatırım yapmış oluruz. Mesela USDTRY paritesinden 100 adet alış yaparsak, 100 dolar almışız anlamına gelir. Mesela dolar fiyatı 7,50 iken 750 TL ile 100 dolar alabiliriz. Bu durumda USDTRY paritesinden 100 alış yapmış oluruz.

EURUSD (Euro ABD Doları Paritesi)

parite ne demekEURUSD paritesi, dünya çapında en çok işlem yapılan paritedir. İşlem hacmi yüksek olduğu için spreadlerin en düşük olduğu paritelerden biridir. Bu paritede ABD’nin resmi para birimi olan dolar ile Avrupa Birliği’nin resmi para birimi olan Euro yer alır.

EURUSD paritesi üzerinden dolar Euro parite hesaplama işlemleri yapılmaktadır. Yatırımcılar bu paritede alış işlemi açtıklarında euronun dolara karşı değer kazanacağını düşünürlerken, satış işlemi açtıklarında doların euroya karşı değer kazanacağını düşünürler.

Bildiğimiz üzere Euro, resmi para birimi olarak 1999 yılından itibaren kullanılmaya başlanmıştır. AB üyesi devletlerin çoğu ve bazı üye olmayan devletler günümüzde bu para birimini kullanmaktadır. Kullanıma girdiği ilk yıllarda, dolara karşı değeri daha düşükken, günümüzde değeri daha yüksektir.

EURUSD paritesi 2008 krizinde 1,6 seviyelerine kadar gelmiştir. Ancak kriz sonrası düşmüştür tabi ki 1’in üzerinde kalmayı sürdürmüştür. 2008 yılındaki krizde doların genel olarak değer kaybettiğini görebiliriz.

GBPUSD (İngiliz Sterlini ABD Doları Paritesi)

gbpusd paritesiMajör pariteler arasında yer alan bu paritenin işlem hacmi oldukça yüksektir. Paritenin içerisinde İngiliz Sterlini ya da Poundu ve ABD doları yer almaktadır. Her iki para birimi de en çok kullanılan para birimlerindendir. Günümüzde Britanya Ülkeleri Sterlin’i kullanırken, ABD de doları kullanmaktadır.

Tarihe baktığımızda, paritenin en yüksek olduğu seviyelerden biri 1980 yılında gerçekleşmiştir. 2,5 seviyelerine kadar çıktığını görebiliriz. Günümüzde ise 1,2 -1,4 seviyeleri arasında olduğunu görebiliriz.

USDJPY (ABD Doları Japon Yeni Paritesi)

dolar japon yeni paritesiParitede yer alan dolar ve Japon Yeni, majör para birimleri arasında yer almaktadır. İşlem hacimleri yüksek olduğu için bu paritenin de işlem hacmi yüksektir. Bu nedenle spread oranları da düşüktür.

Dalgalı fiyat hareketliliklerini seven yatırımcıların en çok tercih ettiği paritelerden biri olduğunu söyleyebilirim. Yatırımcılar bu dalgalı fiyatlardan yararlanarak kar elde etmeyi amaçlamaktadır.

Paritenin en yüksek olduğu zaman, ekim 2011’dir. Bu tarihte 306.84 seviyelerini görmüştür.

0 cevaplar

Cevapla

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir