ölçek ekonomisi nedir

Ölçek Ekonomisi Nedir? Kapsam Ekonomisi Nedir?

Ölçek ekonomisi nedir? Ölçek ve kapsam ekonomisi nedir şeklinde aramalar çok sık yapılmakta. Bu yazımda Ölçek ekonomisi örnekleri ile bunların ne demek olduğunu anlattım.

Ölçek ekonomisi ne demek, ölçek ekonomileri nedir şeklinde de çok soru gelmekte. Bu konu hakkında yorum yapabilmek için ölçek etkisi nedir bilmek gerekiyor.

Finans terimleri arasında yer alan bu terimleri öğrenmek ekonomik okuryazarlığınızı artıracaktır. Ayrıca işletmelerin faaliyetlerini sürdürmesi açısından hayati öneme sahiptir.

Bu nedenlerle ölçek getirisi nedir, negatif ölçek ekonomisi gibi kavramların iyi bilinmesi gerekmekte. Şimdi gelin önce ölçek ekonomisi ile başlayalım. Daha sonrasında ise detaylara girelim.

Ölçek Ekonomisi Nedir?

Bir üretim tesisi (fabrika) veya işletmenin üretimini artırması ve maliyetlerini düşürmesine ölçek ekonomisi denir. Bir firmanın üretim kapasitelerini artırdığında maliyetleri düşerse bu ölçek ekonomisi kapsamına girer.

Firmalar ölçek ekonomileri ile üretimi daha verimli hale getirir ve maliyetlerini de düşürür. Maliyetler sabit veya değişken olabilir. Maliyetlerin yayılması ile düşüş gözlemlenir.

ölçek ve kapsam ekonomisi

İşletmenin büyüklüğü de ölçek ekonomisinde önem arz eder. İşletme ne kadar büyük olursa maliyetlerin azalması da o derece fazla olur. Ölçek ekonomisini elde edebilmek için üretimdeki girdilerin (işçi, makine, tesis) büyüklüğünü ve hızını artırmak gerekmektedir.

Ölçek ekonomisi örnekleri için aşağıda sizlere bir örnek sunuyorum. Bu şekilde daha kolay anlaşılabilir. Bilindik bir örnek üzerinden gidelim. Birim başına maliyetin üretim arttıkça düştüğünü görebilirsiniz.

Firmanızın reklamı için bir broşür bastırmak istediniz. Reklam ajansı ile anlaşmaya oturdunuz ve sizin için teklif vermesini istediniz. Ajans size aşağıdakine benzer bir teklif sunacaktır:

100 broşür için 100 TL. Birim başına 1 TL olacak şekilde.

200 broşür için 150 TL. Birim başına 0.75 TL olacak şekilde.

500 broşür için 250 TL. Birim başına 0.50 TL olacak şekilde.

Görüldüğü gibi basılacak broşür miktarı arttıkça yani üretim arttıkça birim başına düşen fiyat azalmaktadır.

Büyük firmalar genellikle Ölçek ekonomisi ile hareket eder. Ölçek getirisi bakımından üç farklı durum bulunmaktadır. Bunlar şu şekilde açıklanır:

  1. Ölçeğe göre artan getiri (pozitif ölçek ekonomisi): Üretim miktarının artış oranı eğer üretim faktörlerindeki artış oranından daha fazlaysa bu durumda ölçeğe göre artan getiri var demektir. Pozitif ölçek etkisi olarak da bilinir. Bu durumun sonucunda çıktılar girdilerden daha fazladır ve maliyetler azalacaktır.
  2. Ölçeğe göre sabit getiri (sabit ölçek getirisi): Üretim miktarının artış oranı ile üretim faktörlerinin artış oranı aynıysa bu durumda ölçeğe göre sabit getiri vardır. Çıktı oranları ile girdi oranları aynı oranda artmış demektir.
  3. Ölçeğe göre azalan getiri (negatif ölçek ekonomisi): Üretim miktarının artış oranı üretim faktörlerinin artış oranından az ise ölçeğe göre azalan getiri var demektir. Çıktılar girdilerden daha azdır. Bu durumda üretimin artması maliyetlerin de artması anlamına gelir.

ölçek ekonomisi

Yukarıdaki grafikte üretim miktarı ve fiyat eksenleri verilmiştir. Hangi üretim miktarında firmanın pozitif ve negatif ölçek ekonomisi tarafında olduğu anlaşılmaktadır.

Eğer bir işletmede negatif ölçek ekonomisi var ise üretimi artırmak mantıklı bir hareket olmaz. Bu durum maliyetleri artırır. Birim maliyet de artar. Bu yüzden büyümeye gitmek kardan zarar etmeye neden olur.

Ölçek ekonomisi türlerine de değinelim.

Ölçek Ekonomisi Türleri Nelerdir?

Temel olarak iki farklı ölçek ekonomisinden bahsedebiliriz. Bunlar dışsal ölçek ekonomisi ve içsel ölçek ekonomisi olarak bilinmektedir.

Şimdi gelin bunların ne anlama geldiklerine bakalım.

1. İçsel Ölçek Ekonomisi Nedir?

Bir işletmenin kendisine bağlı durumlardan kaynaklı maliyetlerindeki değişmeler içsel ölçek ekonomisi olarak tanımlanır. İşletmede meydana gelebilecek herhangi bir durum üretim ile maliyetleri etkiliyorsa bu içsel ölçek ekonomisi içerisinde değerlendirilir.

Bunlara örnek olarak ise işçi sayısının artması ya da azalması, sermayenin optimum şekilde kullanımı, yeni makine alımı, üretim tesislerinin büyümesi veya küçülmesi gösterilebilir.

2. Dışsal Ölçek Ekonomisi Nedir?

Bir işletmenin içinde bulunduğu endüstride meydana gelen gelişmelerin maliyetlerinde oluşturduğu değişimlere dışsal ölçek ekonomisi denir.

Endüstrideki gelişmeler firmanın elinde olmayan sebeplerden yani içsel olmayan sebeplerden dolayı etkide bulunduğundan maliyetler azalabilir veya artabilir.

Bu durumlara örnek olarak üretimde meydana gelen teknolojik gelişmeler, talebin artması veya azalması, ürün veya hizmetin daha geniş pazarlara yayılması verilebilir.

Kapsam Ekonomisi Nedir?

Bir işletme eğer maliyetlerini azaltmak için sahip olduğu kaynakları farklı alanlarda kullanıyorsa bu kapsam ekonomisi olarak tanımlanmaktadır. Firmanın normalde üretmediği ürünleri üreterek veya vermediği hizmetleri sunarak maliyet düşürmesi amaçlanır.

Farklı ürünlerin aynı üretim tesisinden üretilmesi ile ekonomik olarak sahip olunan avantaj kullanılabilir. Maliyet düşürme amacıyla kimi zaman firmalar bu yöntemleri kullanır.

Kapsam ekonomisi ile firmalar teknolojiden faydalanıp maliyet düşürmeye çalışır. Gelişmiş teknolojiye sahip bir firma normalde üretmediği bir ürünü üretmeye başlar. Eğer maliyetlerini düşürmeyi başarırlarsa bu iş kolunda da başarılır olabilirler.

Ölçek ve kapsam ekonomisi kimi zaman karşılaştırılır. Bunların ortak özellikleri ise her ikisinin de amacı maliyetleri düşürmektir. Eğer üretimi artırırsak maliyetleri de düşürürüz şeklinde hareket ederler.

Kapsam ve ölçek ekonomisi arasındaki farklar ise kapsam ekonomisinde talep göz önüne alınarak üretim yapılır, ölçek ekonomisinde ise mal tedarik etme ön plana alınmaktadır.

0 cevaplar

Cevapla

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir